De Beeldenstorm en Alva’s Raad van Beroerten

20 september 2017

In 2016 was het 450 jaar geleden dat de Beeldenstorm begon en in 2017 wordt overal stilgestaan bij het 500ste geboortejaar van de Reformatie. Deze gedenkwaardige gebeurtenissen gingen niet aan de inwoners van het Kromme Rijngebied voorbij. Wat merkten de mensen hier van deze roerige tijden? Deze vraag loopt als een rode draad door de lezing.

In de zomer van het jaar 1566 stegen lang opgelopen spanningen in de Nederlanden naar een kookpunt. De Reformatie culmineerde dit jaar overal door het land in beeldenstormen. Een explosieve mix van religieuze, sociale en economische onrust begon te gisten. Daartoe aangevuurd door hagenpredikers ging men uiteindelijk tot actie over. In de kleinere plaatsen rondom Utrecht bleef het doorgaans rustig. Toch waren deze roerige tijden ook voor de inwoners van het zestiende-eeuwse Kromme Rijngebied nooit ver weg. Zo werd bijvoorbeeld half augustus 1566 ten noorden van de stad Utrecht een hagenpreek gehouden door Jan Arentsz Mandemaker. Een hagenprediker uit Culemborg vond onderdak in Wijk bij Duurstede. Toen beeldenstormers eind augustus toesloegen in Utrecht was Jan van Renesse, heer van  Wulven een van de drijvende krachten achter de gebeurtenissen. Zo zou hij in de Buurkerk een smidshamer hebben aangereikt aan beeldenbrekers. De beelden die rondom het doopvont stonden werden daarmee vernield.

Een reactie van landsheer Filips II bleef natuurlijk niet uit: hij stuurde de hertog van Alva met een troepenmacht om orde op zaken te stellen. Eenmaal aangekomen in Brussel stelde Alva een speciale rechtbank samen om de beeldenstormers op te sporen en te bestraffen: de Raad van Beroerten. Duizenden personen werden voor eeuwig verbannen uit het land, hun goederen werden inbeslaggenomen. Wie de pech had in de kerkers terecht te komen wachtte vaak de doodstraf.

Werd Alva’s harde hand ook in het Kromme Rijngebied gevoeld? Werd Jan van Renesse aangepakt door de Raad van Beroerten? Hoe ontwikkelde de Reformatie zich hier en wat de houding van de pastoors van Odijk ten aanzien hiervan? Tijdens de lezing wordt bij deze en andere vragen uitgebreid stilgestaan.

Vijf jaar geleden besloot Sander Wassink (1987) de studierichting te volgen waar zijn hart naar uitgaat: geschiedenis (Universiteit Leiden). Zijn scriptie schreef hij over de Beeldenstorm en Alva’s Raad van Beroerten. Sinds augustus 2013 is afgestudeerd en sindsdien werkzaam als freelance historicus. Hij organiseert lezingen, schrijft artikelen, verzorgt gastlessen op scholen en verricht archiefonderzoek. In de lezingen die hij geeft, legt hij steeds het verband tussen het onderwerp waarover hij vertelt en de lokale geschiedenis. Daarnaast is hij als conservator verbonden aan de Stichting Historisch Museum Hazerswoude.

De lezing wordt gehouden in de toepasselijke locatie: Het Witte Kerkje in Odijk aan de Zeisterweg 34.

De zaal is open om 19.30 uur. De lezing begint om 20 uur

‹ Terug naar het overzicht